Tổng cục Hải quan vừa công bố tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước năm 2014 đạt 150,19 tỷ USD, tăng 13,7%. Nhìn vào con số xuất khẩu không ít người cho rằng, kim ngạch xuất siêu đang chứng minh nền kinh tế Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng và thật sự phát triển, đặc biệt đây là năm thứ 3 liên tiếp Việt Nam chuyển từ nhập siêu sang xuất siêu.

Tuy nhiên, xét về chiều ngược lại sẽ thấy tình hình chưa thực sự khả quan khi xuất khẩu đang gia tăng theo tỷ lệ thuận sít sao với nhập khẩu. Chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của cả nước trong năm 2014 đạt 148,048 tỷ USD, tăng 12,1% so với năm 2013. Nghĩa là, nhìn vào con tổng thể xuất khẩu không có sự vượt trội. Trường hợp xét kỹ lưỡng về ngành nghề có giá trị gia tăng cao cũng như doanh nghiệp chiếm ưu thế trong hoạt động xuất khẩu sẽ thấy ta vẫn không chủ động được trong lĩnh vực này. Ở khía cạnh mặt hàng tham gia xuất khẩu, mặt hàng điện tử và linh kiện, dệt may và da giàyđang đứng đầu về số lượng và giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên nghịch lý ở chỗ, Việt Nam xuất khẩu sản phẩm của các ngành này khá cao nhưng nhập khẩu nguyên phụ liệu cũng không ít.

Mặt hàng điện thoại và linh điện tử gần như nhập khẩu 90% nguyên liệu nước ngoài, bởi vì kể cả nhiều loại ốc vít doanh nghiệp Việt cũng không thể sản xuất để cung ứng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Riêng với ngành dệt may và da giày, từ trước đến nay vẫn phải nhập khẩu nguyên liệu. Còn nhớ, nhiều chuyên gia kinh tế từng quan ngại, chúng ta cứ vỗ ngực cho rằng, xuất khẩu dệt may và da giày Việt Nam tăng trưởng tốt song để xuất khẩu 60 đồng thì số tiền nhập nguyên liệu đã lên đến 58 đồng.

Nếu xét thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu thì doanh nghiệp FDI liên tục đứng đầu danh sách có tỷ lệ kim ngạch cao nhất, chiếm hơn 60% kim ngạch xuất khẩu. Cụ thể, xuất khẩu của khối FDI (kể cả dầu thô) ước đạt 101,6 tỷ USD; tăng 15,2% so với năm 2013; xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước đạt 48,44 tỷ USD; tăng 10,4% so với năm trước. Như vậy có thể thấy rằng lợi nhuận xuất khẩu chủ yếu nằm trong hoạt động gia công sản xuất. Ngoài gia công lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp cũng đang dần dần bị lấn sân. Tức là, thay vì làm chủ trong hoạt động nông nghiệp giờ nông dân phải lên kế hoạch chuyển sang làm thuê.

Hội nhập kinh tế quốc tế tiếp tục mở ra nhiều cơ hội để sản phẩm made in Việt Nam thâm nhập vào thị trường các nước thông qua những hiệp định thương mại song phương và đa phương. Tuy nhiên, muốn chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu tốt cần có định hướng phát triển mới từ thể chế, cần có sự "biến đổi gen” từ doanh nghiệp tránh tình trạng tiếp tục đi theo những lối mòn phát triển kiểu gia công với nhân công giá rẻ.

Thanh Giang

Nguồn: Báo Đại Đoàn Kết