Xuất nhập khẩu có nhiều tín hiệu tích cực

Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV diễn ra từ ngày 5-8/10/2026 đã xem xét, thảo luận nhiều nội dung quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, kế hoạch năm 2027 và những năm tiếp theo. Đây cũng là thời điểm các cấp, ngành tập trung triển khai những giải pháp nước rút, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng của cả năm và giai đoạn tiếp theo.

Phát biểu bế mạc Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Trung ương thống nhất đánh giá: trong năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, dù thế giới biến động nhanh, phức tạp, đất nước vẫn đạt kết quả quan trọng, khá toàn diện. Tăng trưởng GDP 9 tháng ở mức cao; các cân đối lớn được bảo đảm; thu ngân sách, đầu tư công, FDI, xuất nhập khẩu, du lịch tăng mạnh.

Thực tế, 9 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là một điểm sáng của nền kinh tế, tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực cho tăng trưởng. Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu sau 9 tháng đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ, quy mô thương mại hàng hóa đã tăng mạnh. Trong đó, xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%; nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%.

Hội nghị Trung ương 4 đặt yêu cầu tăng sức chống chịu nền kinh tế, trong đó xuất nhập khẩu tiếp tục là động lực quan trọng cho tăng trưởng cuối năm.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng quý IV ở mức khoảng 12,5%, đây là mức tăng trưởng cao và xuất nhập khẩu sẽ là một trong những lĩnh vực chủ đạo đóng góp vào mục tiêu này.

Theo bà Hiền, mục tiêu xuất khẩu cả năm theo Nghị quyết số 01 là tăng trưởng từ 15-16%. Với kết quả đạt được trong 9 tháng, ngành Công Thương có cơ sở kỳ vọng xuất khẩu cả năm đạt và vượt mục tiêu đề ra.

“Với con số xuất khẩu của 9 tháng vừa rồi tăng 24,5%, chúng ta cũng có những kỳ vọng để có thể nhìn thấy rằng đạt được và hơn con số mà Nghị quyết 01 đã đề ra”, bà Hiền nói.

Đồng bộ giải pháp thúc đẩy xuất khẩu

Cũng trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, bên cạnh những kết quả đạt được, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; sức ép giá cả gia tăng, giải ngân và xử lý các dự án tồn đọng còn chậm. Đáng chú ý, tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu khi một số cơ quan, địa phương chưa chủ động, phối hợp còn chậm, năng lực cơ sở hạn chế. Những vấn đề này, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cần được tập trung khắc phục trong những tháng cuối năm, cùng với yêu cầu các địa phương động lực, đầu tàu, cực tăng trưởng phát huy vai trò dẫn dắt. 

Trong bức tranh tăng trưởng chung, xuất khẩu tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Vì vậy, yêu cầu đặt ra trong những tháng cuối năm không chỉ là duy trì tốc độ tăng kim ngạch, mà còn phải nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, củng cố năng lực sản xuất và gia tăng giá trị tạo ra trong nước.

Dưới góc độ Bộ Công Thương, để thúc đẩy xuất nhập khẩu những tháng cuối năm, Bộ đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, từ hoàn thiện cơ chế, chính sách, mở rộng và đa dạng hóa thị trường đến hỗ trợ doanh nghiệp, tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực sản xuất. Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, các giải pháp này vừa nhằm duy trì đà tăng trưởng thương mại, vừa hướng tới nâng cao hơn nữa chất lượng và tính bền vững của hoạt động xuất khẩu.

“Hiện nay Bộ Công Thương đang triển khai một loạt các giải pháp đồng bộ. Thứ nhất là về mặt xây dựng cơ chế chính sách. Thứ hai là giải pháp liên quan đến vấn đề thị trường. Thứ ba là giải pháp liên quan đến đồng hành cùng doanh nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp. Và thứ tư là giải pháp cốt lõi mang tính lâu dài về vấn đề sản xuất”, bà Hiền cho biết.

Ở nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách, trọng tâm được đặt vào thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu và hỗ trợ những ngành hàng có vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất nhập khẩu.

Theo bà Hiền, các nhóm ngành được chú trọng gồm công nghiệp chế biến, chế tạo; máy móc, thiết bị; máy vi tính và các sản phẩm điện tử. Đây là những nhóm hàng có quy mô kim ngạch lớn, đồng thời gắn với năng lực sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam.

Cùng với đó, mở rộng và khai thác hiệu quả thị trường tiếp tục là một hướng đi quan trọng. “Chúng ta cố gắng làm sao để có thể khai thác tốt nhất các thị trường FTA với những ưu đãi vốn có về mặt thuế quan”, bà Hiền nói.

Xuất nhập khẩu được kỳ vọng tiếp tục tạo lực đẩy tăng trưởng.

Theo đó, việc tận dụng FTA không chỉ dừng ở ưu đãi thuế quan. Cơ quan quản lý cũng tăng cường cung cấp thông tin về phòng vệ thương mại để doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư, sản xuất và kinh doanh phù hợp.

Bên cạnh các thị trường FTA hiện có, Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng phương án và triển khai đàm phán các hiệp định mới với các đối tác. Theo bà Hiền, đây là một trong những hướng nhằm tiếp tục mở rộng không gian thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

“Bên cạnh các FTA mà Việt Nam đã tham gia, hiện nay Bộ Công Thương cũng đang rất nỗ lực phối hợp cùng với các bộ, ban, ngành để xây dựng các phương án cũng như triển khai đàm phán các hiệp định mới, trong đó có hiệp định với khối Mercosur hoặc một số các hiệp định với các đối tác khác”, bà Hiền cho biết.

Ở nhóm giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Công Thương tập trung hướng dẫn, giải quyết thủ tục hành chính kịp thời, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Cùng với thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu là nhiệm vụ quan trọng được đặt ra trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, theo bà Hiền, cần nhìn nhận kỹ nguyên nhân nhập khẩu tăng, nhất là đối với nhóm máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

“Đối với mặt hàng máy móc thiết bị, nhập siêu có thể nhìn nhận rõ ở một số nguyên nhân. Thứ nhất là do tăng giá của nguyên liệu. Thứ hai là do mở rộng sản xuất và thứ ba là tăng tồn kho, tích lũy chuẩn bị cho tương lai”, bà Hiền phân tích.

Trong đó, yếu tố giá có tác động đáng kể đến trị giá nhập khẩu. Theo bà Hiền, một số mặt hàng như chip hoặc SSD có thời điểm tăng giá rất mạnh. Vì vậy, dù lượng nhập khẩu không tăng tương ứng, trị giá nhập khẩu vẫn có thể tăng.

Một nguyên nhân khác là nhu cầu nhập khẩu để mở rộng sản xuất. Bà Hiền dẫn ví dụ một số dự án FDI đang mở rộng đầu tư tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền và các yếu tố đầu vào. “Đối với nhập khẩu để tạo tài sản cố định cũng như mở rộng sản xuất các dây chuyền thì đây cũng là một trong những nguyên nhân góp phần vào việc số lượng và trị giá nhập khẩu hiện nay tăng”, bà Hiền nói.

Đáng chú ý, theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, một phần nhập khẩu gia tăng còn liên quan đến việc doanh nghiệp chủ động dự trữ nguyên liệu trong bối cảnh nhu cầu nguyên liệu cho các ngành công nghệ, đặc biệt là làn sóng AI, đang tăng lên trên toàn cầu.

“Với những nguyên nhân đó thì doanh nghiệp đã có sự chuẩn bị dần dần và về mặt lâu dài cho sản xuất để phục vụ xuất khẩu trong những tháng cuối năm cũng như trong giai đoạn sắp tới”, bà Hiền nhận định.

Do đó, việc kiểm soát nhập siêu cần được nhìn từ chất lượng của dòng nhập khẩu. Nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu khác về bản chất với nhập khẩu các mặt hàng tiêu dùng không thiết yếu. Nếu dòng vốn nhập khẩu hiện tại tạo thêm năng lực sản xuất, thì đây cũng là cơ sở để tăng xuất khẩu trong thời gian tới.

Theo bà Hiền, với những diễn biến hiện nay, ngành Công Thương kỳ vọng nhập siêu cả năm có thể giảm xuống khoảng 7-8 tỷ USD. “Hiện nay con số nhập siêu của chúng ta đã giảm từ hơn 20 tỷ xuống còn 19,4 tỷ USD và đây là một tín hiệu tích cực trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận rất rõ các yếu tố, ví dụ như biến động thị trường, giá cả nguyên vật liệu đầu vào để có cái nhìn thực tế hơn. Với những nguyên nhân đó thì kỳ vọng liên quan đến cuối năm là con số nhập siêu sẽ giảm xuống còn từ 7 đến 8 tỷ USD”, bà Hiền cho biết.

Tăng giá trị từ sản xuất trong nước

Bài toán của xuất nhập khẩu không chỉ nằm ở thị trường đầu ra mà còn ở năng lực sản xuất phía sau mỗi đơn hàng. Khi doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, giá trị tạo ra tại Việt Nam sẽ được cải thiện, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế được đặt ra tại Hội nghị Trung ương 4. Với xuất khẩu, tăng kim ngạch cần đi cùng nâng chất lượng sản phẩm, năng lực cung ứng và tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

Những tháng cuối năm, trọng tâm của xuất nhập khẩu vì vậy không chỉ là giữ tốc độ tăng trưởng, mà còn mở rộng thị trường, khai thác tốt các FTA và chủ động ứng phó với phòng vệ thương mại. Ở chiều nhập khẩu, cần ưu tiên các dòng hàng phục vụ sản xuất, máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào.

Đây là nền tảng để xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026, đồng thời tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp Việt Nam nâng vị trí trong chuỗi cung ứng và cải thiện sức cạnh tranh về dài hạn.

Nguồn: Congthuong.vn