Hợp đồng ngày càng nhiều, giá mua cao nhưng doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam lại đang thiếu nguyên liệu trầm trọng.
Xuất
khẩu hơn 6 tỉ USD/năm nhưng hầu hết các doanh nghiệp (DN) xuất khẩu
thủy sản lại không có vùng nguyên liệu. Ngay như ngành cá tra, cá basa
đã có khoảng 70% số lượng DN có đầu tư vùng nuôi cá nhưng số DN chủ động
đủ nguyên liệu xuất khẩu chỉ… đếm trên đầu ngón tay.
“Mất bò vì… không đủ sức làm chuồng”
Ông
Trần Văn Lĩnh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy sản và Thương mại
Thuận Phước, cho biết hiện nay con cá, con tôm Việt Nam đang hút khách
quốc tế. Nhiều nhà nhập khẩu châu Âu, Mỹ đang chào mua với những hợp
đồng số lượng lớn, giá cao với DN Việt Nam. Nhưng đáng tiếc là DN nước
ta lại không dám ký hợp đồng vì không có đủ hàng để bán. “Ngay cả những
“ông lớn” hiện nay có đầu tư vùng nguyên liệu cũng chỉ cung cấp được 10%
sản lượng cho xuất khẩu. Ngay chính DN của tôi nhu cầu một năm là
10.000 tấn tôm xuất khẩu nhưng chỉ có vùng nuôi thu hoạch vẻn vẹn 1.000
tấn.” - ông Lĩnh chia sẻ.
“Vua”
tôm Võ Hồng Ngoãn (xã Vĩnh Trạch Đông, TP Bạc Liêu) cũng cho biết nông
dân nuôi tôm gặp trăm ngàn khó khăn mới thu hoạch được con tôm khỏe mạnh
bán cho DN. Nào chi phí đầu tư vốn, đào ao, con giống, thức ăn rủi mà
gặp dịch bệnh thì trắng tay. Còn khó khăn triền miên là giá bấp bênh
xuống nhiều hơn lên có khi được mùa vẫn lỗ. Chẳng có DN xuất khẩu nào
chịu đầu tư vùng nguyên liệu, liên kết hỗ trợ cho nông dân, lợi thì
hưởng, thua lỗ chia đều. Khi thương lái Trung Quốc vào tranh mua hết
nguyên liệu giá cao thì mới tiếc. Chứ trách nông dân, kêu ca thì làm
được gì.
Tuy
nhiên, DN thủy sản lại đưa ra lý do không đủ sức để xây dựng vùng
nguyên liệu. Đại diện một DN tôm tiết lộ ngành tôm rất khó làm vùng
nguyên liệu so với con cá vì thiếu diện tích đất. Đầu tư 1 ha tôm chỉ
thu hoạch được 5-7 tấn trong khi 1 ha cá thu hoạch 100 tấn. Vì vậy, muốn
đầu tư vùng nguyên liệu tôm có đủ sản lượng cho xuất khẩu cần diện tích
ao nuôi rất lớn. Bên cạnh đó là các vấn đề về vốn, 1 ha tôm cũng ngốn
hết 400 triệu đồng tiền giống, thức ăn, tiền nuôi… và có khi lên đến 2-3
tỉ đồng nếu tính cả chi phí xây dựng nhà máy.
“Cánh đồng mẫu lớn” cho thủy sản
Ông
Nguyễn Văn Đạo, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Gò Đàng, cho biết: “Hầu
hết DN cá tra đều thiếu nguyên liệu xuất khẩu nhưng DN Gò Đàng vẫn xuất
khẩu bình thường thậm chí thuận lợi. Đơn giản do DN có vùng nguyên liệu
160 ha cung cấp đủ 90% sản lượng chế biến xuất khẩu. DN xuất khẩu phải
liên kết với nhà máy thức ăn chăn nuôi, thậm chí tự đầu tư, chủ động
vốn, hỗ trợ con giống và kỹ thuật cho nông dân. DN sẽ ký hợp đồng bao
tiêu cho nông dân, như vậy thì DN mới luôn ở thế chủ động ổn định sản
xuất, kiểm soát được chất lượng, truy xuất được nguồn gốc, tăng giá trị
xuất khẩu bền vững.”
Theo
ông Trần Văn Lĩnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu Thủy sản
Việt Nam (VASEP), một mình DN tự xây dựng vùng nuôi, liên kết nông dân
thì cũng chưa chắc đạt được kết quả. Thủy sản cần liên kết nhiều thành
phần như kiểu liên kết chuỗi sản xuất cung ứng nâng cao giá trị xuất
khẩu như ngành gạo có nông dân, DN thức ăn, giống, DN xuất khẩu, nhà
khoa học, Nhà nước. Thủy sản phải quy hoạch những “cánh đồng mẫu lớn”
cho con tôm, con cá.
“Tuy
nhiên, muốn hiệu quả thực tế thì cần có chính sách quản lý chung từ Nhà
nước, từ bộ/ngành. Khi đó ngân hàng sẽ không e dè khi cho vay DN ngành
thủy sản, nông dân sẽ được hỗ trợ vốn, giữ uy tín bán nguyên liệu cho
DN… Có chính sách Nhà nước mới quy hoạch được vùng nguyên liệu, mới huy
động được các thành phần liên kết, thì ngân hàng mới nhào vô hỗ trợ” -
ông Lĩnh phân tích.
Cần thương hiệu cho thủy sản Việt Nam
Cùng
1 ha diện tích nuôi tôm nhưng tỉ lệ nuôi thành công về chất lượng không
bị dịch bệnh ở Thái Lan là 60%-70% nhưng ở Việt Nam chỉ 30%. Họ nuôi
ít, diện tích ít nhưng giá trị cao, có thương hiệu. Trong khi Việt Nam
xuất khẩu số lượng nhiều nhưng giá trị lại thấp, thường xuyên bị ép giá
vì đơn giản phải đóng bao bì của nhà nhập khẩu mới bán ra thị trường
được. Chính là không có thương hiệu! Hãy học Tập đoàn CP (Thái Lan) bán
con cá tra (vốn là độc quyền của Việt Nam) tại thị trường nước họ. CP đã
quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng, tại các màn hình LCD
quảng cáo nơi công cộng về hình ảnh con cá tra Việt Nam, chất lượng
dinh dưỡng, các món ăn để chế biến ngon như thế nào cho người tiêu dùng.
