Tuy ngành logistics Việt Nam đang có những giá trị khiêm tốn so với các nước phát triển, song tiềm năng khai thác và thu lợi từ ngành dịch vụ quan trọng này lại không hề nhỏ. Các chuyên gia nhận định, nếu ngành logistics phát triển tốt sẽ là chìa khóa cho năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Còn nhiều hạn chế

Tại thời điểm này, hoạt động logistics còn rất manh mún, thiếu tính chuyên nghiệp, thể hiện là các DN mới chỉ cung cấp dịch vụ cơ bản, chủ yếu cạnh tranh về giá và đặc biệt mới chỉ gia công lại cho các công ty nước ngoài. Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động cũng như giá trị mang lại của các ngành liên quan, đặc biệt là xuất nhập khẩu.

Ông Đỗ Xuân Quang, Chủ tịch Liên đoàn các Hiệp hội giao nhận vận tải Đông Nam Á cho rằng, yếu kém của ngành logistics Việt Nam hiện nay là về cơ sở hạ tầng. Trong thời gian qua, Chính phủ có chính sách tốt về phát triển cơ sở hạ tầng, nhưng kết nối về logistics, kết nối hậu cần phía sau cảng, sân bay còn rất hạn chế. Theo thống kê, cơ sở hạ tầng của Việt Nam bao gồm 26 sân bay, trong đó 8 sân bay có đường băng dài 3.000m có khả năng đón nhận các máy bay lớn, 3.200km đường sắt quốc gia, khoảng 17.300km quốc lộ, 49 bến cảng với 217 cầu cảng. Dù tiềm năng về cảng biển cũng như dịch vụ logistics của Việt Nam rất lớn, được quan tâm đầu tư mới và nâng cấp hạ tầng giao thông nhưng năng lực vẫn chưa theo kịp tăng trưởng xuất khẩu.

15 năm qua, Việt Nam liên tục mất cân đối giữa tăng trưởng khối lượng vận chuyển hàng hóa là 12%, tăng trưởng thương mại 18%/năm, nhưng tăng trưởng đầu tư hạ tầng giao thông chỉ ở mức 0%. Đầu tư vào hạ tầng chỉ chiếm 3,1% GDP và phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư công. Do đó, bên cạnh việc chậm phát triển cảng biển, hệ thống giao thông vận tải đường bộ nhỏ hẹp, xuống cấp trầm trọng cũng ảnh hưởng lớn đến việc trung chuyển hàng hóa.

Theo ông Nguyễn Văn Bích, Phó Tổng giám đốc Công ty Lương thực Sông Hậu, hạ tầng bất cập, dịch vụ logistics chưa hiệu quả đã khiến nhiều DN phải chịu thiệt thòi, từ việc chậm giao hàng và bị phạt, vận chuyển xa tốn kém... khiến chi phí hàng hóa xuất khẩu bị đội lên, giảm sức cạnh tranh.
Ngoài ra, nguồn nhân lực của ngành còn thiếu trầm trọng, mới chỉ đáp ứng 40% nhu cầu, trong khi một năm ngành cần tới 30.000 lao động.

Kinh nghiệm từ Singapore

TS. Aloysius - Chuyên gia tư vấn cao cấp về logistics của Singapore cho biết, để thực hiện chiến lược phát triển logistics và cảng biển phải hội đủ 3 yếu tố: Cam kết từ Chính phủ và khu vực tư nhân; năng lực hạ tầng phải có các trung tâm về hàng không, hóa dầu, cung ứng và các kho lạnh; nguồn nhân lực phải có sự kết hợp giữa Chính phủ và DN.

Một trong những nguyên nhân quan trọng mang đến sự thành công cho lĩnh vực logistics của Singapore là vai trò Chính phủ. Chính phủ Singapore nhận thức rất rõ vai trò của logistics với sự phát triển của quốc đảo này, cũng như nhận thức đầy đủ thế mạnh, điểm yếu, cơ hội và đe dọa đối với hệ thống logistics quốc gia. Từ nhận thức đó, Chính phủ Singapore đặt mục tiêu phát triển Singapore trở thành trung tâm logistics tích hợp hàng đầu thế giới với năng lực vận tải hàng hải, hàng không và đường bộ vượt trội. Trong đó chú trọng 3 giải pháp: Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho vận tải logistics như ưu đãi thuế cho các công ty tàu biển quốc tế; hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực logistics và phát triển kinh doanh cho các công ty Singapore thông qua Quỹ Hàng hải; khuyến khích các công ty trong nước liên doanh với các hãng nước ngoài để thiết lập hệ thống logistics toàn cầu, khuyến khích các công ty đa quốc gia, các nhà dịch vụ logistics quốc tế đặt trụ sở tại nước mình bên cạnh việc đầu tư vào các công trình kết cấu hạ tầng logistics quan trọng, có quy mô lớn, hiện đại... Chính vì vậy, hiện nay, logistics đóng góp khoảng 8% GDP Singapore.

Nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống logistics trong nền kinh tế Việt Nam, các chuyên gia cho rằng, Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm của Singapore. Chính phủ cần xem xét đánh giá và hoàn thiện các chính sách phát triển logistics cho phù hợp với thực tế. Chính phủ cần có sự điều chỉnh và quy hoạch hợp lý các khu kinh tế, khu thương mại tự do, xây dựng các trung tâm logistics nhằm tạo sự kết nối liên hoàn giữa hệ thống đường bộ, cảng biển, đường sắt, sân bay trên toàn quốc.

Đặc biệt, theo ông Đỗ Xuân Quang, Chính phủ nên chú trọng đầu tư có chọn lọc vào hệ thống cơ sở hạ tầng logistics, đồng thời có chính sách thu hút đầu tư tư nhân và đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực này. Cần sự tham gia của Chính phủ để xây dựng các trung tâm đào tạo chất lượng cao về logistics. Việt Nam còn thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực logistics, do đó nên đầu tư xây dựng các trung tâm logistics ở các địa điểm phù hợp để làm đầu mối liên kết các hoạt động trong chuỗi logistics của toàn bộ nền kinh tế./.

 Theo Duy Anh

Nguồn Báo Đối ngoại Vietnam Economic News